Kroos in de sloot – hoe woorden troost kunnen bieden

Mijn oom is ziek en wordt niet meer beter. Vandaag was ik bij hem op bezoek en ik bracht een zonnebloem mee met meerdere bloemen, in stadia van bijna vergaan tot net uit de knop. De cirkel van het leven, samengebracht in één robuuste stengel.

Hij heeft een mooie leeftijd bereikt, 86, maar toch: afscheid nemen is moeilijk. Daarom beloofde ik hem dat ik gauw terugkom om weer een kopje thee te drinken, als een soort bezwering.

Mijn oom kan prachtig schilderen, en prachtig schrijven. Ik deel met hem de liefde voor de taal en voor het componeren met woorden. Met al zijn levens- en schrijfervaring is hij mij ver vooruit en ik kan nog steeds van hem leren. Zo ook vandaag, toen we spraken over zijn naderende einde. Daar is hij open over, op zijn eigen, poëtische manier. Hij vertelde hoe hij de dood schetste aan zijn kleinkinderen. Hij verwacht geen engelen, geen hemel of sterren, maar wel dat hij onderdeel blijft van de aarde, “want waar blijf je anders?” Nuchter vertelde hij dat een mens voor tachtig procent uit water bestaat. “Dat verdampt tijdens de crematie, keert terug als regendruppels en bevochtigt planten, bomen en bloemen. Mijn as zal voeding geven aan alles wat groeit. Misschien ben ik straks een plukje gras, of wat kroos in de sloot bij het huis van mijn dochter.”

Zijn woorden geven troost aan zijn kinderen en kleinkinderen – en aan mij. Ik eer mijn oom met dit stukje, en wens hem nog veel mooie woorden toe.

 

Enthousiaste ondernemers in workshop

Tien enthousiaste ondernemers volgden de workshop ‘Ondernemer: wat is jouw unieke verhaal’, die ik op 10 augustus gaf met Verhalenmaker Kim Nooij. De workshop was onderdeel van de ‘Summer School for the Mind’ in het Seinwezen. Wat was het leuk om te doen! De inspiratie spatte ervan af, er ontstonden prachtige zinnen en enkele deelnemers kwamen zelfs tot nieuwe inzichten. Ik weet zeker dat er mooie teksten zullen verschijnen op hun websites, en ook op de speciale pagina van De Verhalenmakers, die Kim en ik hebben opgezet. Wat zou het mooi zijn als dit het begin is van een nieuw netwerk, gevormd door zelfbewusten ondernemers uit Haarlem en omgeving, die hun eigen, unieke verhaal vertellen.

Uitdaging: een verhaal in 80 woorden

Kun je een verhaal schrijven in 80 woorden? Jazeker! Lees mijn maandelijkse stukje in Plusmagazine.


Plusmagazine
 is het grootste maandblad van Nederland. Het richt zich op alle Nederlanders van 45 jaar en ouder. Ik hoor bij die doelgroep, al jaren zelfs, maar had het blad niet vaak gelezen. Daar kwam in mei verandering in. Tijdens een workshop bij de NVJ Academy ontmoette ik een van de redacteuren van Plusmagazine en dankzij een prima klik kreeg ik de kans om een paar korte verhalen te schrijven.

Met de nadruk op kort.

Ik schrijf stukjes van tachtig woorden voor de rubriek ‘Ik mis je’. En dat is een echte uitdaging. Bij het lezen van deze zin heb je er al meer dan honderd opzitten sinds het begin van dit bericht. Toch kun je een verhaal vertellen in een paar zinnen. Het gaat dan om de kunst van het weglaten. Hoe doe je dat? Door eerst te schrijven, en daarna te schrappen. Iedere zin is meerdere keren ‘door de machine gehaald’ (een term die dateert uit de tijd dat ik mijn stukken schreef op een typemachine – met carbonpapier en correctievloeistof uit een flesje) en alle overbodige woorden zijn geschrapt. Wat overblijft is een miniverhaaltje waarin alles samenvloeit: feitelijke informatie (over wie gaat het, wat zijn de omstandigheden), het persoonlijke verhaal (wie mist hij/zij en waarom) en emotie (welk gevoel overheerst nu).

De redacteur van Plusmagazine, Lenny Langerveld, is een kritische lezer en daagt mij uit om het beste in mij boven te halen. Ik ben blij met deze opdracht.

Wie mis jij? Schrijf het op in tachtig woorden en je hebt meteen een mooie schrijfoefening te pakken. Of vertel het mij. Wie weet komt je verhaal in Plusmagazine!

Hoe een klein verhaal keihard binnenkomt

Mooie verhalen vind je in het theater. Bijvoorbeeld in Carré, waar De Verleiders een prachtig stuk speelden.

In het stuk ‘Door de bank genomen’ ontrafelen vijf Nederlandse topacteurs (onder wie Pierre Bokma en Leopold Witte) de duistere wereld van ons geld en het beheer daarvan. Banken en hun leiders worden genadeloos op de hak genomen in vlijmscherpe en onthutsende scènes.

Jan en Els

De Verleiders laten zien dat ingewikkelde onderwerpen prima uit te leggen zijn door kleine verhalen te vertellen. De acteurs spelen diverse rollen; soms zijn ze zichzelf, dan weer een protserige bankdirecteur. De kracht van het stuk zit, wat mij betreft, in het opvoeren van Jan en Els. Deze hardwerkende mensen leggen vol vertrouwen hun financiële toekomst in handen van een bevriende adviseur. En gaan ten onder.

Jan en Els zijn herkenbaar, je zou het zelf kunnen zijn. En daar zit de kracht van het kleine verhaal: het komt dichtbij. Je zit zelf aan die huiskamertafel, voelt hun emoties, kijkt met dezelfde verwondering naar wat er gebeurt. Op weg naar huis kon ik enkele scènes vrijwel letterlijk navertellen, omdat ik zo was opgegaan in het stuk.

Koester het kleine verhaal, je kunt er alles mee vertellen.

“Storytelling is superpower!”

“Goede verhalen trotseren de tijd”, zegt Amy O’Leary, hoofdredacteur van verhalensite Upworthy.

In april van dit jaar was ik bij de jaarlijkse conferentie van de stichting Verhalende Journalistiek in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. De titel joeg me in eerste instantie schrik aan: ‘Storytelling in the digital age’. Ik dacht: dit is een bijeenkomst voor jonge, hippe journalisten en schrijvers. Mensen die snelle filmpjes maken, alle social media tot in de puntjes beheersen en bij wie het cross-mediale werken in het bloed zit. Ik ging toch, aangemoedigd door collega’s, die me ook nog een deel van het toegangskaartje als verjaardagscadeau gaven.

Al na de eerste spreker was ik enthousiast. Amy O’Leary, hoofdredacteur van verhalensite Upworthy, was gastvrouw van de dag en zei onomwonden: “Stories work!” Ze gaf toe dat journalisten en schrijvers door de digitale mogelijkheden veel meer concurrentie hebben gekregen. “We zitten in een straatgevecht voor het krijgen van aandacht.” Maar, voegde ze eraan toe: “Goede verhalen trotseren de tijd.”

Dat is een hele geruststelling.